Zyra e Përfaqësuesit të Lartë (OHR) në Bosnje konfirmoi të hënën se politikani gjerman Christian Schmidt, i dërguari më i lartë ndërkombëtar në Bosnje dhe Hercegovinë , do të japë dorëheqjen pas pesë vitesh në detyrë. Posti i përfaqësuesit të lartë u krijua pas Luftës së Bosnjës 1992-95 për të mbikëqyrur zbatimin e Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit të ndërmjetësuar nga SHBA-të, e cila e la Bosnjën të ndarë në Republikën Serbe me shumicë serbe dhe Federatën Boshnjako-Kroate të Bosnjës dhe Hercegovinës, dy entitete të lidhura nga një qeveri qendrore e dobët.
Me kalimin e viteve, posti i përfaqësuesit të lartë është zhvilluar gradualisht në një pozicion me autoritet të jashtëzakonshëm politik, duke i dhënë personit që mban këtë post fuqinë për të imponuar ligje dhe për të shkarkuar zyrtarët e zgjedhur dhe të emëruar. Kjo është arsyeja pse çdo ndryshim në krye të OHR-së mbart peshë shumë më të madhe se një dorëzim normal diplomatik.
Jo vetëm një veprim personal?
Edhe pse gazeta gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung citoi Zyrën e Përfaqësuesit të Lartë (OHR) në fundjavë të thoshte se Schmidt kishte "vendosur personalisht" të jepte dorëheqjen, është e vështirë ta interpretosh këtë dorëheqje si një veprim thjesht personal.
Një interpretim më i besueshëm është se aktorët kryesorë ndërkombëtarë në Bosnjë dhe Hercegovinë kanë rivlerësuar atë që duan nga i dërguari i tyre më i lartë në vend. Në këtë kuptim, largimi i Schmidt duket më pak si fundi natyror i një mandati sesa si një tërheqje politike e rregulluar nga lart.
Emërim i diskutueshëm
Christian Schmidt, një konservator gjerman me një karrierë të gjatë politike, erdhi në Bosnje dhe Hercegovinë me reputacionin e një figure të disiplinuar të establishmentit, i cili do të sillte besueshmëri dhe seriozitet administrativ në vend të improvizimit politik. Në disa pjesë të bashkësisë ndërkombëtare dhe në Sarajevë , Schmidt u paraqit si pasardhësi legjitim i përfaqësuesve të lartë të mëparshëm.
Megjithatë, në Republikën Srpska, ai nuk u pranua kurrë si një autoritet i pakontestueshëm, kryesisht sepse emërimi i tij nuk u konfirmua nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së. Ajo që mund të duket si një teknikalitet procedural u shndërrua në një vijë të thellë përçarjeje në Bosnjë me pasoja të mëdha politike.
Pikëpamje shumë të ndryshme
Për disa, Schmidt ishte një mbrojtje kundër shembjes institucionale dhe kërkonte të stabilizonte vendin dhe të parandalonte një paralizë më të thellë. Për të tjerët, ai ishte një mbikëqyrës i huaj që qeveriste pa një mandat të fortë ligjor dhe që nxirrte dekrete pa pëlqimin e atyre që pritej t’u bindeshin atyre. Këto pikëpamje thellësisht të ndryshme formësuan të gjithë mandatin e tij më shumë sesa çdo vendim individual që ai mori.
Përplasja me Republikën Srpska
Ndërsa ndërhyrjet e Schmidt treguan se bashkësia ndërkombëtare mund të impononte ende vendime ligjore dhe politike në Bosnjë, ato ngritën gjithashtu pyetjen nëse ndërhyrje të tilla nga një autoritet ndërkombëtar që qëndron mbi llogaridhënien demokratike të brendshme i zgjidhin në të vërtetë krizat apo thjesht i shtyjnë ato. Askund kjo nuk ishte më e dukshme sesa në përballjen e Schmidt me udhëheqjen e Republika Srpska dhe ish-presidentin e saj, Milorad Dodik.
Schmidt ishte një nga kundërshtarët më të zëshëm ndërkombëtarë të Dodikut. Në vitin 2025, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve i Bosnjës ia revokoi mandatin Dodikut si president pasi gjykata më e lartë në vend e dënoi atë me një vit burg dhe e ndaloi nga çdo aktivitet politik për gjashtë vjet për shpërfillje të vendimeve të përfaqësuesit të lartë. Përpara dënimit të tij, Dodik kishte kaluar muaj duke kërcënuar rendin kushtetues të Bosnjës dhe duke ndërmarrë veprime që synonin krijimin e institucioneve paralele në Republikën Srpska.
Zhvillim 'thellësisht shqetësues'
"Mesazhi i dërguar nga dorëheqja e detyruar e Christian Schmidt është thellësisht shqetësues", tha Tanja Topic, një analiste politike nga Banja Luka. "Mendoj se shumë njerëz ende nuk janë plotësisht të vetëdijshëm për rrezikun në të cilin ndodhet Bosnja dhe Hercegovina", i tha ajo Dw-së.
“Dodiku dhe autoritetet në Republikën Srpska e fituan këtë betejë, qëllimi i së cilës ishte të dëbonin Schmidtin nga Bosnja dhe Hercegovina me çdo kusht. Pjesë e këtij mirëkuptimi ishte gjithashtu se vetë Dodiku do të tërhiqej, por ai ende i mban të gjitha fijet dhe nuk tregon shenja tërheqjeje nga politika”, tha ajo.
Topiç paralajmëron se faza tjetër mund të sjellë një shtytje të re drejt axhendës së shtetësisë së Republikës Srpska. Sipas një artikulli në FAZ të dielën, Schmidt, i cili pritet të paraqesë raportin e tij dy herë në vit mbi Bosnjën në Këshillin e Sigurimit të OKB-së të martën, do të paralajmërojë për një shpërbërje të afërt të Bosnjës.
Megjithatë, largimi i Schmidtit duhet parë edhe në kontekstin më të gjerë ndërkombëtar. Edhe pse Bosnja dhe Hercegovina është një vend i vogël, ajo ka qenë për vite me radhë një vend ku kryqëzohen interesat e disa aktorëve të mëdhenj ndërkombëtarë, si BE-ja, SHBA-ja, Rusia dhe Turqia.
Gjithashtu, është bërë gjithnjë e më shumë një fokus për aktorët në sektorët e energjisë dhe infrastrukturës që e shohin Bosnjën dhe rajonin në tërësi - si një hapësirë strategjike që ofron ndikim afatgjatë mbi rrugët, tregjet dhe ndikimin politik.
Për këtë arsye, çështja se kush merr vendime në lidhje me asetet shtetërore të Bosnjës është veçanërisht e ndjeshme, sepse kjo nuk është thjesht një çështje pronësie, por edhe se kush kontrollon tokën, korridoret e infrastrukturës, projektet energjetike dhe flukset e ardhshme të investimeve.
Kjo është arsyeja pse debati për asetet shtetërore të Bosnjës është njëkohësisht kushtetues, ekonomik dhe gjeopolitik. Kushdo që vendos rregullat në atë fushë nuk formëson thjesht një doktrinë ligjore, por një pjesë të së ardhmes së vendit.
Kjo u ilustrua së fundmi nga polemika rreth tubacionit të Ndërlidhjes Jugore, kur BE-ja ngriti kundërshtime pasi legjislacioni i miratuar nga ligjvënësit boshnjakë në mënyrë efektive emëroi një kompani pak të njohur me lidhje me individë të afërt me Presidentin e SHBA-së Donald Trump si investitor të projektit.
Më shumë sesa një ndryshim personeli
Shkurt, largimi i Schmidt mund të nënkuptojë më shumë sesa një ndryshim personeli. Mund të sinjalizojë se aktorët ndërkombëtarë po mbyllin një fazë të menaxhimit të jashtëm në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe po përgatisin një tjetër - një që do të kërkojë një figurë të ndryshme, një ton të ndryshëm dhe ndoshta një mekanizëm të ndryshëm presioni.
“Evropianët ende po tërhiqen para amerikanëve, dhe Schmidt u dorëzua praktikisht pa luftë, ndërsa Bosnja dhe Hercegovina ka mbetur me institucione të brishta, pa sundim të vërtetë të ligjit dhe me sulme të vazhdueshme ndaj sovranitetit të saj”, tha Tanja Topic për Dw.
“Në qendër të gjithë kësaj janë interesat amerikane dhe ekonomike, të cilat ngrenë çështjen e çmimit që do të paguajë Bosnja dhe Hercegovina”, tha ajo.
Për Sarajevën politike, kjo ngre një pyetje të pakëndshme. Për vite me radhë, Christian Schmidt u paraqit si provë se Bosnja dhe Hercegovina ende kishte një formë korrigjuese të jashtme, një figurë e aftë të ndërhynte kur institucionet vendase nuk mund ta përmbanin më krizën.
Nëse tani rezulton se edhe një autoritet i tillë nuk është as i qëndrueshëm, as i pazëvendësueshëm dhe as i mbrojtur politikisht, pasi të bëhet i papërshtatshëm për fuqitë më të mëdha, atëherë brishtësia e të gjithë modelit ekspozohet./DW
