IZRAEL- Benjamin Netanyahu dhe rivali i tij, Gandhi Eisenkot, përballen me vështirësi për të siguruar shumicën parlamentare. Pjesëmarrja e lartë e votuesve arabë dhe negociatat mes partive pritet të përcaktojnë se kush do të formojë qeverinë e re.
Sipas një analize nga mediat e huaja,partitë arabe mund të luajnë një rol vendimtar në formimin e qeverisë së ardhshme në Izrael, pasi as blloku i kryeministrit Benjamin Netanyahu dhe as kampi opozitar i udhëhequr nga Gandhi Eisenkot nuk duket se do të sigurojë lehtësisht shumicën e nevojshme parlamentare. Me numërimin e votave ende në zhvillim, Netanyahu po shënon një rezultat më të mirë nga sa kishin parashikuar disa analistë, ndërsa partia e tij, Likud, pritet të jetë forca më e madhe në parlament.
Megjithatë, koalicioni i tij me partitë ultranacionaliste dhe ultraortodokse hebraike duket se nuk arrin të sigurojë 61 vendet e nevojshme për shumicën në Knesset, parlamentin izraelit me 120 vende. Rezultatet paraprake mund të ndryshojnë, pasi një pjesë e votave vjen nga zona ku e djathta ka mbështetje të fortë. Para zgjedhjeve, parashikimet flisnin për një tjetër bllokim politik, ndërsa pjesëmarrja në votime kaloi 77%.
Pjesëmarrje e lartë e votuesve arabë
Një nga zhvillimet më të rëndësishme të zgjedhjeve ishte pjesëmarrja e lartë e qytetarëve arabë të Izraelit, të cilët përbëjnë rreth një të pestën e popullsisë së vendit. Shumë prej tyre identifikohen si palestinezë me shtetësi izraelite. Sipas rezultateve të përkohshme, partitë arabe kanë arritur të barazojnë ose të tejkalojnë rekordin e tyre të mëparshëm të përfaqësimit parlamentar.
Për shumë votues arabë, zgjedhjet u konsideruan një mundësi e rëndësishme për të larguar Netanyahun nga pushteti. Ata e kanë akuzuar qeverinë e tij për nxitje të racizmit dhe armiqësisë ndaj pakicës arabe. Megjithatë, partitë kryesore opozitare hebraike kishin premtuar gjatë fushatës se nuk do të bashkëpunonin me formacionet arabe, duke përmendur dallimet politike dhe mungesën e vlerave të përbashkëta. Ky qëndrim krijon një pengesë serioze për Eisenkotin, i cili mund të ketë nevojë për mbështetjen e partive arabe për të siguruar shumicën parlamentare.
Netanyahu dhe Eisenkot kërkojnë të formojnë qeverinë
Gjatë natës së zgjedhjeve, të dy liderët deklaruan se do të përpiqen të formojnë qeverinë e ardhshme. Netanyahu u bëri thirrje mbështetësve të tij për krijimin e një qeverie të fortë të krahut të djathtë, duke argumentuar se kampi i tij gëzon mbështetje të konsiderueshme mes votuesve hebrenj dhe atyre që mbështesin karakterin hebraik të shtetit izraelit. Megjithatë, ai nuk shpalli fitoren. Nga ana tjetër, Eisenkot e interpretoi rezultatin si një sinjal të qartë për ndryshim politik.
“Populli ka zgjedhur ndryshimin”, deklaroi ai, duke argumentuar se qeveria e Netanyahut kishte humbur besimin e qytetarëve. Ai u zotua të bashkëpunojë me partnerët politikë për të formuar një qeveri të qëndrueshme që do t'u shërbejë të gjithë izraelitëve.
Eisenkot theksoi gjithashtu nevojën për të ecur shpejt drejt formimit të qeverisë, në mënyrë që vendi të kapërcejë përçarjet politike dhe shoqërore. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse partitë opozitare do të jenë të gatshme të ndryshojnë qëndrimin e tyre ndaj formacioneve arabe.
Politikani i djathtë Avigdor Lieberman, një prej drejtuesve të kampit opozitar, kishte deklaruar gjatë fushatës se nuk do të merrte pjesë në një qeveri minoritare që do të varej nga mbështetja e partive arabe. Ky qëndrim pasqyron mosbesimin dhe armiqësinë në rritje ndaj qytetarëve arabë të Izraelit pas sulmit të 7 tetorit 2023. Nga ana tjetër, Mansour Abbas, kreu i partisë arabe Ra'am, ka shprehur gatishmërinë për të marrë pjesë në qeverinë e ardhshme.
Partia e tij ishte pjesë e koalicionit shumëpartiak që largoi përkohësisht Netanyahun nga pushteti gjatë viteve 2021-2022. Abbas ka lënë të kuptohet se qëndrimet e partive mund të ndryshojnë pas zgjedhjeve, duke argumentuar se deklaratat e fushatës nuk përfaqësojnë gjithmonë qëndrimet që mbahen gjatë negociatave për formimin e qeverisë. Ndërkohë, Netanyahu dhe aleatët e tij kanë kundërshtuar mundësinë e bashkëpunimit me partitë arabe, duke i paraqitur ato si një kërcënim për karakterin e shtetit izraelit.
Përçarjet politike mbeten të thella
Zgjedhjet kanë nxjerrë sërish në pah ndarjet e thella në shoqërinë izraelite. Përballja nuk lidhet vetëm me qëndrimin e Netanyahut në pushtet, por edhe me drejtimin politik, fetar dhe shoqëror që do të marrë vendi në vitet e ardhshme. Kryeministri përballet gjithashtu me një proces gjyqësor për akuza korrupsioni, të cilat ai i mohon.
Gjatë katër viteve të fundit, Netanyahu dhe partnerët e tij kanë ndjekur një kurs të ashpër fetar dhe nacionalist. Përpara sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023, Izraeli ishte përfshirë nga protesta masive kundër planit të qeverisë për reformimin e sistemit gjyqësor. Në të njëjtën kohë, një pjesë e konsiderueshme e shoqërisë izraelite kërkon një orientim më liberal dhe laik për vendin.
Pavarësisht zhvillimeve të viteve të fundit, raporti i forcave mes dy kampeve kryesore nuk duket se ka ndryshuar në mënyrë vendimtare. Pritshmëritë se Netanyahu do të pësonte një rënie të fortë politike pas sulmit të 7 tetorit 2023 nuk u përmbushën plotësisht.
Negociata të vështira për formimin e qeverisë
Partitë politike kanë nisur përpjekjet për të siguruar mbështetjen e nevojshme parlamentare. Secili kamp mund të përpiqet të tërheqë deputetë nga pala kundërshtare ose të shqyrtojë mundësinë e krijimit të një qeverie minoritare. Megjithatë, këto përpjekje mund të zgjasin javë ose muaj. Zakonisht, partitë më të mëdha përpiqen të bindin formacionet më të vogla përmes ofertave për poste ministrore, financime ose angazhime për politika të caktuara.
Numërimi i votave nuk ka përfunduar ende, pasi një numër i konsiderueshëm votash, përfshirë ato të ushtarëve të hedhura përmes një procedure të veçantë, duhet të përfshihen në rezultatin përfundimtar. Pas përfundimit të numërimit, rezultatet do t'i paraqiten presidentit izraelit, Isaac Herzog. Ai do të zhvillojë konsultime me drejtuesit e partive të përfaqësuara në parlament dhe do t'i japë mandatin për formimin e qeverisë kandidatit që vlerëson se ka mundësitë më të mëdha për të siguruar shumicën.
Kandidati i mandatuar do të ketë deri në gjashtë javë për të formuar qeverinë. Nëse dështon, mundësia mund t'u jepet drejtuesve të tjerë politikë. Në rast se asnjë kandidat nuk arrin të sigurojë mbështetjen e nevojshme, Izraeli mund të detyrohet të zhvillojë zgjedhje të reja brenda muajve të ardhshëm. Deri atëherë, Netanyahu do të vazhdojë të drejtojë qeverinë në detyrë, ndërsa negociatat do të përcaktojnë nëse vendi do të dalë nga ngërçi politik apo do të përballet me një tjetër cikël zgjedhor.
