Teksa udhëheqësit e NATO-s janë mbledhur në Ankara për samitin që pritet ta përcaktojë drejtimin në të ardhmen të aleancës, kryeqytetet evropiane po shikojnë përtej objektivave për shpenzimet për mbrojtjen dhe njoftimet për blerje ushtarake, duke u fokusuar në atë që shihet si sfida kryesore e takimit: nëse aleanca mund të tregojë unitet politik në një moment të ndryshimeve të mëdha gjeopolitike.
Samiti i 7-8 korrikut, që mbledh 32 shtetet anëtare të NATO-s zhvillohet në kohën kur vazhdon agresioni rus kundër Ukrainës, kur po rritet presioni ndaj aleatëve evropianë për të marrë përsipër barrë më të madhe për mbrojtjen dhe në kohën kur ka pikëpyetje lidhur me të ardhmen e raporteve transatlantike nën udhëheqjen e presidentit amerikan, Donald Trump.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha se qëllimi i samitit është të sigurohet që aleanca “do të vazhdojë të japë rezultate”.
Agjenda e Trumpit vë në pah rolin e tij qendror në samit, me pjesëmarrje në sesionin e punës të udhëheqësve, takime dypalëshe dhe një konferencë për media në përfundim të vizitës, përpara largimit nga Ankaraja.
Pjesa më e madhe e deklaratave rreth samitit është përqendruar te pasiguria lidhur me angazhimin afatgjatë të Uashingtonit për sigurinë e Evropës.
Megjithatë, Michael Hikari Cecire, studiues i politikave të mbrojtjes dhe sigurisë në RAND Corporation, vlerësoi se kjo mënyrë e interpretimit anashkalon një transformim më të thellë strategjik që tashmë është duke ndodhur.
“Komentet e zakonshme rreth samitit të NATO-s në Ankara ka të ngjarë të përqendrohen te shqetësimet e njohura: një SHBA politikisht e paqëndrueshme, gjithnjë e më e përqendruar në hemisferën e saj dhe një Evropë e shqetësuar për qëndrueshmërinë e rendit të krijuar pas vitit 1945”, tha Cecire në një intervistë për Radion Evropa e Lirë. “Por, kjo narrativë krize nuk e pasqyron realitetin më të thellë strukturor”.
Në vend se të jemi dëshmitarë të dështimit të raporteve transatlantike, Cecire argumentoi se vetë kjo marrëdhënie po evoluon.
Sipas Cecire, ajo që po ndodh nuk është dështimi i marrëdhënieve transatlantike, por transformimi i tyre.
“Raportet transatlantike jo domosdo po dështojnë, por më shumë po ndryshon gjeometria e tyre”, tha ai, duke e përshkruar këtë si një kalim “nga hierarkia e vjetër në formë piramide, e dominuar dhe e varur nga Uashingtoni, drejt një partneriteti më dypalësh mes të barabartëve, që të lidhur nga realitete të palëkundshme operacionale”.
Sipas Cecire, SHBA-ja dhe Evropa mbeten të pandashme në aspektin strategjik pavarësisht ndryshimeve në dislokimin e forcave amerikane dhe ndryshimit të prioriteteve të sigurisë.
“Duke nisur nga zinxhirët e furnizimit në mbrojtje e deri te dislokimi i forcave, SHBA-ja dhe Evropa mbeten, në thelb, të varura nga njëra-tjetra”, tha ai.
Sipas tij, kjo do të thotë se detyra kryesore e samitit shkon përtej sigurimit të aleatëve për angazhimin e Amerikës ndaj Evropës.
“Detyra e vërtetë e samitit nuk është që të zhvillojë një betejë mbrojtëse për ruajtjen e një status quo-je, por të ndërtojë një kornizë më fleksibile që pasqyron këtë rend të ri makro”, tha Cecire.
Argumenti i tij flet për një aleancë që po hyn në një fazë të re, në të cilën Evropa pritet të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e saj, duke mbetur njëkohësisht thellësisht e integruar me kapacitetet ushtarake të SHBA-së dhe sa i përket planifikimit operacional.
Për Evropën, tha Cecire, kjo “mund të nënkuptojë që të heqë dorë nga premisat themelore të NATO-s, të vendosura nga vetë Uashingtoni gjatë Luftës së Dytë Botërore”, dhe të marrë përgjegjësi më të madhe “për sigurinë e kontinentit dhe për paqen dhe prosperitetin botëror”.
Ai pranoi se një tranzicion i tillë do të ishte i kushtueshëm, politikisht i vështirë dhe do të ishte një ndryshim i thellë kulturor, por u shpreh se ai gjithashtu do t’i jepte Evropës “një rol dhe përgjegjësi të re si një aktore e normalizuar dhe proaktive e sigurisë”.
Në të njëjtën kohë, Cecire theksoi se prioritetet strategjike të Uashingtonit po ndryshojnë, por nuk po zhduken.
Sipas tij, SHBA-ja është e angazhuar për “një strategji të sigurisë kombëtare dhe mbrojtjes më të përqendruar te hemisfera dhe territori i saj”, teksa vazhdon të demonstrojë angazhime globale përmes konfliktit me Iranin, fokusit në rajonin Indo-Paqësor dhe mbështetjes së vazhdueshme te dislokimi i forcave dhe bashkëpunimi me aleatët në Evropë dhe gjetkë.
Përderisa Cecire e sheh samitin si pjesë të një tranzicioni afatgjatë strategjik, zyrtarët evropianë thonë se suksesi i menjëhershëm i tij do të vlerësohet nga aftësia e aleatëve për të shfaqur kohezion politik.
Zyrtarë të lartë evropianë i thanë Radios Evropa e Lirë para samitit se shqetësimi i tyre kryesor lidhet më pak me qëllimet për shpenzimet për mbrojtjen dhe më shumë me shmangien e përçarjeve publike që mund ta dobësojnë besueshmërinë e NATO-s.
Një zyrtar i lartë evropian tha se udhëheqësit shpresojnë që në Ankara të përsëritet atmosfera e bashkëpunimit që ishte në samitin e mbajtur muajin e kaluar të G7-ës në Francë, ku Trump iu bashkua udhëheqësve të tjerë duke mbështetur që t’i bëhet më shumë presion Rusisë përmes sanksioneve që kanë për shënjestër eksportet e naftës dhe sektorin bankar.
Ky rezultat u vlerësua nga disa kryeqytete evropiane si dëshmi se koordinimi transatlantik mbetet i mundur që të arrihet, pavarësisht tensioneve.
Zyrtarët pranuan se mosmarrëveshjet publike, veçanërisht ato që përfshijnë Uashingtonin, mund të lënë në hije marrëveshjet e arritura prapa dyerve të mbyllura dhe të dobësojnë mesazhin e NATO-s për parandalim./REL
