POLONI- Polonia dhe Ukrainakanë qenë prej kohësh aleatët më të ngushtë. Mbështetja politike dhe ushtarake nga Polonia kontribuoi shumë në mbrojtjen me sukses të Ukrainës në fillim të agresionit rus, i cili filloi në shkurt 2022. Por mosmarrëveshja disamujore mbi të kaluarën tani po i shtyn dy vendet fqinje në një krizë gjithnjë e më të thellë.
Të premten në mbrëmje (19 qershor 2026), Presidenti polak Karol Nawrocki njoftoi në platformën X se po i hiqte Presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky Urdhrin e Shqiponjës së Bardhë, dekorata më e lartë shtetërore e Republikës së Polonisë. Me këtë, ai përmbushi kërcënimin që bëri disa javë më parë gjatë mosmarrëveshjes për emërtimin e një njësie ushtarake ukrainase "Heronjtë e UPA-së".
Në Kiev, ky vendim shkaktoi reagime të ashpra. "Ne menduam se Urdhri i Shqiponjës së Bardhë i dedikohej kombit ukrainas dhe ushtrisë sonë. Kjo është ajo që u tha atëherë. Sot ia ktheva urdhrin zotit President të Polonisë", shkroi Zelensky të shtunën (20 qershor 2026) në rrjetet e tij sociale.
Ai falënderoi Poloninë për mbështetjen dhe solidaritetin e saj deri më tani dhe shtoi se nuk do të ketë më mosmarrëveshje. Ai rikujtoi që Katerina II, Musolini dhe Gerhard Schröder janë ende përfitues të dekoratës dhe publikoi foto pa koment që e tregojnë atë duke ia dërguar dekoratën përsëri Nawrockit nëpërmjet një shërbimi privat postar.
Më vonë, në një intervistë me televizionin ukrainas 1+1, ai akuzoi kolegun e tij polak se i bëri të gjitha këto për arsye parazgjedhore. "Presidenti Karol Nawrocki po lufton për pozicionin e partisë së tij në garë me Kryeministrin (Donald Tusk). Kjo është pikërisht ajo që bëri Orbán. Kjo është rruga e gabuar. Mendoj se do të përfundojë keq."
Ukraina reagon pothuajse unanimisht
Gjatë fundjavës, pothuajse e gjithë elita politike ukrainase reagoi unanimisht. Tre nga katër ish-presidentët ukrainas që janë ende gjallë i kthyen dekoratat e tyre polake - Leonid Kuçma, Viktor Jushçenko dhe Petro Poroshenko. Viktor Janukoviç, pro-rus, iku në Rusi në vitin 2014. Kreu i Zyrës së Presidentit të Ukrainës, Kirilo Budanov, dhe Ministri i Punëve të Jashtme, Andriy Sibiga, i kthyen po ashtu dekoratat polake. "Nawrocki është bërë shkatërruesi i arritjeve pozitive që kemi bërë në vitet e fundit. Nuk është rastësi që ai merr duartrokitje nga Moska", tha kreu i diplomacisë ukrainase.
"Asnjë president i një vendi tjetër nuk do të na diktojë historinë tonë", tha Sibiga dhe njoftoi një "përgjigje reciproke", pa dhënë detaje.
Pikëpamje krejtësisht të ndryshme për UPA
Ky është konflikti më i vështirë midis Varshavës dhe Kievit që nga fillimi i luftës ruse kundër Ukrainës. Arsyeja ishte vendimi i Zelenskyt në fund të muajit të kaluar (26 maj 2026), i cili lejoi një njësi speciale të forcave të armatosura ukrainase, me kërkesë të saj, të mbante titullin nderi "Heronjtë e UPA-së".
Ky ishte një homazh i qartë për luftëtarët e Ushtrisë Kryengritëse Ukrainase (UPA), e cila ofroi rezistencë të armatosur ndaj regjimit sovjetik në Ukrainë deri në vitet 1950. Sot, kjo rezistencë zë një vend qendror në kulturën ukrainase të kujtesës dhe është një nga elementët e saj kryesorë.
Por në Poloni, UPA shihet krejt ndryshe. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, në luftën për një Ukrainë të pavarur, trupat e UPA-së kryen masakra të shumta kundër popullsisë polake në Volhynia, në Ukrainën perëndimore, që nga viti 1943. Vlerësohet se ata vranë rreth 100,000 civilë. Në hakmarrjet e mëvonshme nga partizanët polakë, u vranë deri në 20,000 ukrainas. Në vitin 2016, parlamenti polak i shpalli krimet e UPA-së gjenocid.
Procesi i përballjes me të kaluarën
Çështja e interpretimit të kësaj historie ka shkaktuar mosmarrëveshje politike dhe diplomatike midis Polonisë dhe Ukrainës për dekada të tëra, të cilat u lanë në plan të dytë vetëm përkohësisht pas fillimit të luftës në vitin 2022. Megjithatë, vitin e kaluar, Zelensky pranoi kërkesën e Polonisë për të lejuar hapjen e varreve masive të Volynit me viktimat polake për zhvarrim. Në fillim të qershorit 2026, Ministria e Kulturës e Ukrainës lëshoi miratimet e para për hapjen e këtyre vendeve.
Presidenti polak tani duket se i ka dhënë një goditje serioze këtij procesi të kujdesshëm të përballjes me të kaluarën. "Ka kufij që nuk duhen kaluar në marrëdhëniet polako-ukrainase", theksoi Nawrocki në një mesazh të publikuar të premten në platformën X. Në të njëjtën kohë, ai kërcënoi të bllokojë pranimin e Ukrainës në Bashkimin Evropian.
"Një Evropë e bashkuar është ndërtuar mbi refuzimin e totalitarizmit dhe kultit të dhunës. Këto parime duhet të vlejnë për të gjithë. Nuk mund të ketë vend në Bashkimin Evropian për ata që nuk e kuptojnë këtë. Polonia sigurisht që nuk do ta lejojë këtë", shtoi Nawrocki.
Nawrocki nuk dëshiron që tensionet të zbuten
Paraardhësi i tij, Andrzej Duda, i dha Zelenskyt Urdhrin e Shqiponjës së Bardhë në vitin 2023. Duda e konsideroi aleancën ushtarake me Ukrainën një nga prioritetet e politikës së jashtme polake. Ndihma politike dhe ushtarake polake që nga viti 2022 ka qenë thelbësore për Ukrainën. Vendi ka pritur gjithashtu miliona refugjatë lufte ukrainas.
Por atmosfera është përkeqësuar në muajt e fundit. Ukraina dhe refugjatët ukrainas po bëhen gjithnjë e më shumë një temë e konfliktit të brendshëm politik. Votuesit e krahut të djathtë në veçanti po kritikojnë përfitimet sociale për ukrainasit në Poloni dhe po vënë në pikëpyetje ndihmën ushtarake të Varshavës për Kievin.
Bartosz Wielinski, një komentator për gazetën Gazeta Wyborcza, beson se Nawrocki nuk do të lejojë që marrëdhëniet midis Varshavës dhe Kievit të qetësohen për arsye politike të brendshme. Sfondi është konflikti midis presidentit konservator të krahut të djathtë dhe koalicionit qeverisës të qendrës së majtë. Presidenti dëshiron të mundësojë kthimin e opozitës konservatore të krahut të djathtë dhe të ekstremit të djathtë në pushtet pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2027.
Veprimet e Karol Nawrockit e kanë vënë Kryeministrin pro-evropian Donald Tusk në një pozitë të vështirë. Ai duhet të bashkëfirmosë vendimin për revokimin e dekoratës. Nëse e bën këtë, do të dëmtojë marrëdhëniet me fqinjin e tij lindor, suksesi ushtarak i të cilit kundër Rusisë është gjithashtu i rëndësishëm për sigurinë e Polonisë. Nëse refuzon të firmosë, e djathta polake do ta shpallë atë tradhtar që injoron ndjenjat e polakëve.
Prandaj, Tusk është përpjekur të kufizojë dëmin që nga shpërthimi i krizës. Edhe ai e konsideron titullin nderi "Heronjtë e UPA-së" një skandal që ofendon ndjenjat e polakëve, por në të njëjtën kohë kritikon reagimin e ashpër të Nawrockit.
"Intensifikimi i konfliktit nga politikanët në Ukrainë dhe Poloni është një gabim strategjik që do të shkaktojë humbje ekonomike, gjeopolitike dhe në aspektin e reputacionit të të dyja palëve", paralajmëroi Tusk të dielën në Platformën X. "I vetmi që është i lumtur për konfliktin polako-ukrainas është Putini."
Ndërkohë, gjatë fundjavës, intelektualë dhe aktivistë të shquar polakë i dhanë Volodymyr Zelenskyt "Urdhrin Civil të së Ardhmes", të shpikur posaçërisht për këtë rast.
"Presidenti polak inkurajon propagandën ruse", shkruan ata në apelin e tyre. "Si qytetarë të Republikës së Polonisë, ne po i japim medaljen tonë. Kështu tregojmë se shumë polakë nuk do të kthehen kundër./DW
