KROACI- Bashkimi Evropian po përgatitet për një reformë të thellë të procesit të zgjerimit, me integrim gradual të vendeve kandidate, kontrolle më të rrepta për demokracinë dhe sundimin e ligjit, si dhe ndryshime në mënyrën se si funksionon vetë BE-ja. Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, tha të martën në Zagreb se bota ka ndryshuar dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të, duke paralajmëruar një moment të ri për BE-në, të cilin e krahasoi me “Momentin e Helsinkit” të viteve të 90-ta, që i parapriu zgjerimit të madh të Bashkimit pas Luftës së Ftohtë. Sipas Kos, Komisioni Evropian po përgatit një propozim të ri për një BE me më shumë se 30 shtete anëtare.
Integrim gradual, jo më “gjithçka ose asgjë”
Një nga ndryshimet kryesore do të ishte largimi nga logjika “gjithçka ose asgjë”. Vendet kandidate do të mund të përfitojnë gradualisht nga integrimi në strukturat evropiane, edhe para anëtarësimit të plotë. Kos përmendi si shembuj përfitimet që tashmë mund të marrin vendet kandidate, si pjesëmarrja në SEPA dhe lidhja me rrjetet energjetike të BE-së.
“Nevojitet një qasje më e strukturuar për të kapërcyer kohën që nuk e kemi më”, tha Kos, duke argumentuar se proceset që zgjasin me dekada mund t'i bëjnë vendet kandidate më të ekspozuara ndaj presionit politik nga rivalët e BE-së.
Kontrolle më të forta për vendet e reja
Brukseli dëshiron gjithashtu garanci më të forta kundër kthimit pas në demokraci dhe sundimin e ligjit pasi një shtet të bëhet anëtar. Kos paralajmëroi se BE-ja nuk duhet të lejojë atë që e quajti “kuaj trojanë” brenda Unionit, duke iu referuar rrezikut që një shtet i ri të largohet nga standardet demokratike vite pas anëtarësimit.
Por kjo ide mund të shkaktojë debate, pasi ekziston rreziku që disa vende të reja të trajtohen si anëtare të dorës së dytë.
Më pak veto, vendimmarrje më e shpejtë
Një tjetër objektiv është reformimi i mënyrës së vendimmarrjes në BE. Kos tha se disa ndryshime mund të bëhen pa ndryshuar traktatet e BE-së, duke shmangur negociatat e gjata dhe proceset e vështira të ratifikimit. Ajo propozoi vendimmarrje më fleksibile, më pak mundësi që një shtet i vetëm të bllokojë të gjithë Unionin dhe institucione potencialisht më të vogla.
Kos përmend progresin e vendeve kandidate
Komisionerja veçoi Malin e Zi si kandidatin më të avancuar drejt anëtarësimit, ndërsa përmendi progresin e Shqipërisë në fushën e sundimit të ligjit dhe përparimet teknike të Ukrainës dhe Moldavisë. Ajo përmendi gjithashtu Islandën, e cila ka votuar për rifillimin e procesit të anëtarësimit.
Rishikimi i politikës së zgjerimit vjen në një moment veçanërisht të rëndësishëm për Evropën, sidomos për shkak të procesit të anëtarësimit të Ukrainës dhe nevojës së BE-së për ta ankoruar Kievin më fort në strukturat evropiane. Në thelb, mesazhi i Marta Kos është i qartë: BE-ja duhet të reformohet në mënyrë që të mund të zgjerohet. Dhe në vend që vendet kandidate të presin me vite apo dekada për anëtarësimin e plotë, Brukseli po shqyrton një model ku ato afrohen gradualisht me Unionin, ndërsa njëkohësisht përballen me standarde dhe kontrolle më të forta.
