Aktualitet

Nga Kamenica në SHBA, vajza që po hulumton detektimin e hershëm të kancerit

Nga Kamenica në SHBA, vajza që po hulumton detektimin e hershëm

SHBA- Një limon ia ndryshoi jetën Esma Feras nga fshati Karaçevë e Poshtme e komunës së Kamenicës. Kurioziteti mbi molekulat, ADN-në, e gjenetikën, e kishte shtyrë atë që të bënte një eksperiment në këtë pemë në shtëpi, me mjetet që ia kishte dhënë profesori i biologjisë.

Suksesi i këtij eksperimenti, të cilin e bëri Esma më 2019, si nxënëse e klasës së 11-të, e kishte bindur që pasionin e saj mbi molekulat e gjenetikën, duhej ta vazhdonte në një shtet të zhvilluar si SHBA-ja.

Sot, Esma është në vitin e katërt të studimeve të Biologjisë molekulare në Universitetin New Haven në shtetin Connecticut, dhe është hulumtuese për detektimin e hershëm të kancerit të vezoreve në Universitetin prestigjioz amerikan,Yale.

Eksperimenti kishte të bënte me izolimin e ADN-së në frytin e limonit.

“(Pas eksperimentit) ka qenë një ndjenjë e papërshkrueshme, sepse përfundimisht ajo që e mësuam në klasë filloi të marrë kuptim në jetën reale. Kjo më ka bërë të kuptoj se nëse unë edhe vazhdoj të studioj diçka lidhur me biologji në Kosovë, do të ishte shumë e vështirë të kem këtë lloj qasje në shkencë”, thotë ajo.

Sipas saj, shkolla nuk i ofronte mundësi për ta ndjekur pasionin e saj - molekulat.

“Edhe pse kam qenë në klasën e 11-të kam filluar të lexoj libra të literaturës universitare për gjenetikën. Kam lexuar për eksperimente të ndryshme në gjenetikë, por që në laborator nuk kemi mundur t’i realizojmë. Prandaj, eksperimentet i kam shikuar në YouTube”, thotë Esma.

Ëndrrën e ndjek në SHBA tash e katër vjet, falë bursave të ndryshme, ndihmës nga familja, donacioneve dhe punës së saj.

Ajo pranon se sfida më e madhe për të ka qenë “përshtatja në një sistem komplet të ri akademik”.

“Më ka lënë përshtypje sistemi i edukimit dhe lidhja profesor - nxënës në formën bashkëpunuese. Këtu, profesorët janë mentorët më të mirë nëse studenti dëshiron të ketë një karrierë shumë të suksesshme, dhe e kanë mentor jo vetëm gjatë zhvillimit profesional dhe akademik, mirëpo edhe pasi që e kryejnë universitetin”, shprehet Esma Fera.

Pikërisht në saje të lidhjes mentor-student, Esma i ishte bashkuar profesoreshës së saj dhe në kuadër të një programi në Universitetin Yale, ajo ishte bërë pjesë e ekipit që hulumtonte detektimin e hershëm të kancerit të vezoreve (ovarial).

“Puna që ne e bëjmë në Yale, është detektimi i gjeneve të caktuara që kanë rol shumë të rëndësishëm në detektimin e këtij kanceri, dhe ne veçse e kemi zbuluar një gjen dhe jemi duke bërë eksperimente të ndryshme që të mbledhim të dhënat dhe shpresojmë që ta publikojmë artikullin”, thotë ajo.

Dita e Esmës nis herët kur parapërgatitet për ligjërata. Pas ligjëratave, Esma mban orët në rolin e asistentes për Biologji molekulare. Pjesën tjetër e kalon në laborator, ndërsa mbrëmjen ua dedikon detyrave, studimeve dhe projekteve.

“Sistemi edukativ këtu bën që studentët të jenë të angazhuar gjatë gjithë kohës, dhe kur ke angazhime të tjera si punë dhe kërkime shkencore, menaxhimi i kohës duhet të jetë në nivel të lartë”, thotë ajo.

Sipas saj, të hulumtosh kancerin nuk është lehtë, por kauza është më e madhe se sfida.

“Definitivisht, shkenca që e bëjmë ne është diçka shumë interesante, nuk është diçka që e bëjmë çdo ditë, por çdo ditë eksploron gjëra të ndryshme. Është padyshim shumë sfiduese, por duke e ditur se çfarë kontributi jep, është ndjenjë fenomenale”, thotë ajo.

Duke qenë mijëra kilometra larg familjes, Esma thotë që shpesh i mungojnë prindërit.

“Në vitin e parë ka qenë diçka që nuk e kam pritur, që do të jetë aq shumë vështirë. Por, tash, në vitin e katërt, e di si ta balancoj veten. Kur je e zënë me shumë studime, edhe me shumë punë, nuk është që nuk mendon, por prapë ke diçka për të bërë. Por, kur vjen vikendi ose pushim pranveror apo vjeshtor, atëherë ajo është pak më e vështirë, sepse e sheh që secili shkon te familja” , tregon Esma.

Ajo është e bindur se suksesi i saj nuk është vetëm i saj, por është po ashtu rezultat i punës dhe përkrahjes së prindërve, për të cilët thotë se kanë qenë “mbështetja më e madhe”:

“Besoj se ata janë të kënaqur që përpjekjet tona të përbashkëta po shpërblehen. Veçanërisht, ata ndihen të lulmtur që kam mundësinë të jap një kontribut të rëndësishëm në nivel global në fushën e shkencës”.

Dijen të cilën ajo e ka marrë nga studimet në New Haven, praktika në kompaninë farmaceutike AstraZeneca dhe hulumtimi në Yale, Esma një ditë planifikon që ta sjellë në Kosovë.

“Planifikoj të marr një eksperiencë të punës, pastaj t’i zhvilloj studimet për doktoratë në Amerikë, por ideja është që gjithmonë të kthehem në Kosovë. Në Kosovë mungon bashkëpunimi ndërmjet spitalit, universitetit dhe studentëve edhe kjo mendoj që duhet të ndërlidhet. Kush do ta ndërlidhë, ende nuk e di, por unë do të jem shumë e lumtur të jem pjesë e saj” , thotë ajo.

Për të rinjtë që duan të bëjnë hulumtime shkencore, ajo porositë se nuk duhet të dorëzohen edhe nëse rezultate nganjëherë nuk dalin ashtu siç e presim.

“Në shkencë jo çdoherë marrim rezultat që i presim, të mos e harrojnë që të hulumtosh do të thotë të krijosh dije të re, sepse ajo që hulumton nuk është ende e njohur për publikun. Prandaj, nuk është e lehtë të krijosh dije, shkenca ka sfida. Mund të bësh një projekt hulumtues dhe të mos marrësh rezultate, mirëpo nuk duhet të ndalesh. Duhet të dini sa kontribut jepni në botë me atë që bëni dhe ajo nuk është diçka që duhet ta harroni”, thekson ajo.

Open Youtube

Nurellari: Amerikanët të pakënaqur për të dy kandidaturat. Biden mori kostot

Nurellari: Amerikanët të pakënaqur për të dy kandidaturat. Biden mori kostot

“Zv/presidentja më e dobët në historinë e Amerikës, por është një super prokurore”/ Flet Zekthi

Trump e quan Harris një kandidatë më të dobët se Biden? Çfarë tregojnë sondazhet

Gara për presidentin/en e SHBA do të jetë një betejë mes grash? Flasin panelistët

“Harris nuk ka shkëlqyer, është grua me ngjyrë”/ Nurellari: Ja çfarë i duhet nëse fiton

Kush është Kamala Harris kandidatja që mund të zëvendësojë Joe Biden, profili i saj

Ermal Hasimja: Kamala Harris mund të kthejë pakicat drejt demokratëve për të...

“Kamala Harris nuk ka lënë gjurmë, çfarë mund të bëjë për 6 muaj”/ Flet Nurellari

“Biden mund të shkarkohet. Rrethi i ngushtë i fshehu botës paaftësinë e tij shëndetësore”

“Ajo që e nxori Biden nga gara ishte pikërisht ngjarja me Trump”/ Flet Çollaku

Mediat amerikane të pamëshirshme ndaj Biden, Zekthi: Kishte “njolla të zeza” gjatë komunikimit

‘Dështim i elitës amerikane”/ Nurellari: Biden në telekomandë! Gafat e para të tij u bën shkas që...

“Tërheqja e Biden ishte e sigurt’/ Zekthi: U parashikua kjo lëvizje! Sikur demokratët të mos...

Rihapja e "21 Janarit", Gazetari tregon se çfarë përmban audio-përgjimi i gardistëve

Dalin pamjet e makinës së atentatorëve të masakrës në Memaliaj, saga e vrasjeve mes 2 fiseve

Pano Soko: Krimi do luftë, dhe për këtë duhet lufta një shtet që e lufton krimin

Bejko: Ka persona që sponsorizojnë autorët; mendoj se policia duhet të bëjë një punë më të mirë

Balliu: Kriminaliteti përshkruan Shqipërinë; rinia përcjell shembullin e tyre, një problem kritik

Atentati me 3 viktima në Memaliaj/ Soko: Këtu qarkullojnë paratë, këtu lahen edhe hesapet

Atentati me 3 viktima në Memaliaj/ Klevis Balliu: Rast tronditës, ja pse krimi ka rritur arrogancën

Atentati me 3 viktima në Memaliaj/ Armand Bajrami: Ja si ndodhi ngjarja dhe kush ishte objektivi

Alibeaj: Basha ka përfituar nga mua. U zhgënjeva nga ai pas 11 Qershorit

A ka shkelje në dosjen ndaj Berishës dhe arresti në shtëpi i tij? Alibeaj:Kemi të gjithë përgjegjësi

A ndihet i përdorur nga Basha? Alibeaj: Ndonjë mund të ketë përfituar, por nuk e...

“Berisha dhe Rama janë bashkë”/ Alibeaj: Nuk mund ta lija PD në duart e Berishës

Lubonja-Alibeajt: Jeni të pabesueshëm! Berisha bënte zgjedhje, Rama i vjedh

A jeni penduar që u ndikuat nga SHBA-të për heqjen e Berishës nga PD? Flet Alibeaj

“Dy janë familjet që kanë zaptuar Shqipërinë, ajo e Ramës dhe Berishës”/ Flet Alibeaj

“Nuk do të shohësh të djeg goma”/ Lubonja kapet me Alibeajn: Nuk shoh të kesh dhënë mbështetje

Lubonja: Unë hallin e kam te qeveria dhe Edi Rama! Nuk është mbajtur qëndrim për...

Divorci Alibeaj-Basha/ Lubonja: Nuk është çudi që njeriu të mërzitet me Berishën, por...

Basha e quajti tradhtar, Alibeaj: Nuk kam tradhtuar askënd! Berisha çfarë nuk ka thënë për mua

Largimi nga Grupi Parlamentar i PD, Alibeaj:Partia në duart private të Berishës,nuk ka dyshime që...

“Ju rrëfej pengjet e Kadaresë”, botuesi Hudhri flet për miqësinë 30 vjeçare me shkrimtarin

Kadare nuk ka pasur simpati për Hoxhën, "Kur sunduesin grinden" është qëndrimi i tij ndaj diktaturës

"Shpifja është më e rëndë se vdekja", Hudhri: Ka pasur shpifje të fabrikuara nga Sigurimi i Shtetit

Hudhri:.Vepra e Kadaresë ka mbajtur gjallë mendimin e shqiptarisë, ka qenë i vëmendshëm për...

Kam pasur përplasje me Kadarenë por marrëdhënia ka qenë korrekte, Hudhri: Më vonë u bë miqësi

Hudhri: Kadare më tha që shkruaj në Paris sepse atje jam më i qetë, nuk më ngacmon njeri

Bujar Hudhri zbulon detaje nga raportet me Kadarenë: Kur i dhashë honorarin e parë u emocionua...

Hudhri rrëfen raportet me Kadarenë: Ndjej një boshllëk, por edhe njëlloj qetësie. Ja fjalia e fundit

"Nëse Trump do ishte vrarë, Amerika do të zhytej në konflikt civil"

Nesho: Demokratët drejt një kompromisi për të gjetur zëvendësuesin e Biden

“Republikanët janë optimistë”,Mark Crawford: Trump në pozitë për të fituar, u shfaq shumë pozitiv..

Zaloshnja: Vetëm nëse ndodh diçka e jashtëzakonshme, Trump e ka të sigurt fitoren

Nesho: A vazhdon Rama të mendojë se Trump është turpi i civilizimit?

Nesho: Sulmi avantazhon politikisht Trump, ia rrëzoi gjithë platformën elektorale Biden

Çollaku: Sondazhet para atentatit e nxirrnin Trump në avantazh, sulmi e galvanizon elektoratin

Milo: Atentati erdhi si produkt i brendshëm i tensionit dhe konfliktit të politikës amerikane

Çollaku: Plani i atentatit është i mirëmenduar, jo akt vetmitar i një të çmenduri