IRAN- Metodat e përdorura nga gratë e Iranit për t'iu kundërvënë sistemit autoritar të vendit kanë shkuar përtej prerjes së flokëve dhe djegies së shamive, duke shkuar në një drejtim më radikal. Në nëntor 2025, Omid Sarlak, një i ri që jetonte në Iranin perëndimor, postoi një video në mediat sociale ku tregonte veten duke i vënë flakën një fotografie të Ajatollah Ali Khameneit të Iranit. Vetëm disa orë pasi u publikua videoja, trupi i tij u gjet brenda makinës së tij me një plumb në kokë.
Po atë muaj, Samad Pourshah, një ish-i burgosur politik, kreu një akt të ngjashëm në shenjë proteste kundër vrasjes së Sarlak, duke djegur përsëri një fotografi të udhëheqësit suprem. Orë më vonë, forcat e sigurisë bastisën shtëpinë e tij në qytetin Yasuj. Por ai nuk ishte në shtëpi në atë kohë dhe kështu i shpëtoi arrestimit dhe që atëherë jeton i fshehur.
Në shtator të vitit 2021, Qasem Bahrami, një poet kritik iranian, u arrestua në Mashhad pasi dogji edhe një fotografi të Ali Khameneit. Ai u arrestua dhe u dërgua në një vend të panjohur dhe për dy muaj nuk pati asnjë informacion në lidhje me fatin e tij. Megjithatë, duket se reagimi i dhunshëm i regjimit iranian ndaj akteve të tilla proteste nuk e ka dobësuar vendosmërinë e grave të Iranit. Përkundrazi, e ka shtyrë luftën e tyre për liri në një drejtim më radikal.
Ditët e fundit, krahas një vale të re protestash mbarëkombëtare, të nxitura nga zemërimi publik për vështirësitë ekonomike dhe përkeqësimin e kushteve të jetesës, video kanë qarkulluar gjerësisht në mediat sociale që tregojnë gra të reja jo vetëm duke djegur portretin e ajatollahut, por edhe duke përdorur flakët për të ndezur cigaret e tyre.
Në këtë akt proteste, gratë kanë kombinuar djegien e imazhit të Ali Khameneit me pirjen e duhanit, një aktivitet që prej kohësh është kufizuar ose stigmatizuar për gratë në shoqërinë iraniane. Përmes këtij gjesti, protestuesit duket se po hedhin poshtë si autoritetin politiko-fetar të regjimit, ashtu edhe rregullat e rrepta shoqërore të imponuara mbi gratë.
Klipet e kësaj iniciative proteste janë ripostuar mijëra herë në mediat sociale anembanë botës, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë për autoritetet iraniane ta përmbajnë atë. Pra, gratë iraniane, të cilat kishin tërhequr tashmë vëmendjen globale gjatë protestave pas vdekjes së Mahsa Amini në vitin 2022, përmes akteve simbolike si prerja e flokëve dhe djegia e shamive, tani kanë shkuar një hap më tej.
Nëse në atë kohë, veprimet e tyre interpretoheshin si një refuzim simbolik i politikave seksiste dhe autoritare të sistemit, tani ata marrin pjesë edhe në protesta me buzë të përgjakura dhe kryejnë gjimnastikë në rrugë para forcave të sigurisë.
Nga trokitja e çallmës te lakuriqësia publike
Mahsa Amini vdiq në paraburgim në moshën 22 vjeç në vitin 2022. Ajo ishte arrestuar për dyshimin se nuk mbante hixhabin në përputhje me udhëzimet qeveritare dhe mbështetësit e saj besojnë se ajo është rrahur për vdekje. Ky incident shkaktoi protesta masive në të gjithë vendin dhe pas katër muajsh shtypjeje brutale, gjatë së cilës u vranë më shumë se 500 njerëz dhe u arrestuan mbi 19,400 të tjerë, qeveria arriti ta detyronte lëvizjen "Gruaja, Jeta, Liria" të largohej nga rrugët e Iranit.
Por kjo nuk arriti t'i jepte fund luftës së grave për të drejtat e tyre më themelore. Demonstratat masive në rrugë u shtypën me dhunë, por rezistenca u zhvendos gjithnjë e më shumë drejt akteve simbolike dhe shumë të dukshme.
Gjatë tre viteve të fundit, shoqëria iraniane ka qenë dëshmitare pothuajse e përditshme e formave të reja të protestës nga gratë: shfaqja pa hixhab në universitete dhe hapësira publike, rrëzimi i çallmave nga kokat e klerikëve në rrugë, pjesëmarrja në ngjarje sportive si maratona pa shami koke dhe madje edhe akte lakuriqësie publike, më e spikatura e Ahou Daryaei në Universitetin Azad në Teheran dhe një grua tjetër që qëndroi lakuriq sipër një automjeti policie.
Protestat e nxënëseve të shkollës dhe kostoja e helmimit
Një tipar tjetër i rëndësishëm i protestës së grave iraniane është se ajo nuk është e kufizuar në asnjë moshë. Më parë, protestat "Gruaja, Jeta, Liria" arritën edhe në shkollat iraniane, ku kryesisht nxënëse femra uleshin në oborret e shkollave dhe brohorisnin slogane kundër regjimit. Kjo ishte e pashembullt në pothuajse pesë dekadat që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979, i cili vendosi teokracinë e Iranit.
Qeveria reagoi duke arrestuar nxënëse shkolle. Megjithatë, zemërimi i saj nuk dukej se po shuhej. Në muajt pas protestave, nga e gjithë Irani dolën raportime për helmime serike në shkollat e vajzave. Studentët papritmas u sëmurën, humbën ndjenjat dhe u dërguan me urgjencë në spitale me probleme të frymëmarrjes, rrahje të shpejta të zemrës dhe mpirje.
Raportet hetimore treguan se më shumë se 800 nxënës u helmuan në shkolla në të paktën 15 qytete iraniane në vitin 2023. Incidentet vazhduan për muaj të tërë. Ministria e Shëndetësisë e Iranit përfundimisht konfirmoi se një "helm shumë i lehtë" kishte shkaktuar simptomat.
Në atë kohë, madje edhe zëvendësministri i shëndetësisë deklaroi se disa individë donin që të gjitha shkollat, veçanërisht shkollat e vajzave, të mbylleshin. Një ditë më vonë, ai i tërhoqi komentet e tij. Qeveria iraniane mohoi çdo përgjegjësi për incidentin kombëtar dhe autorët e helmimeve nuk u gjetën kurrë.
