EVROPË- Evropa po përballet me një rritje të shqetësimeve për përdorimin e dronëve pranë infrastrukturës kritike. Incidentet e fundit, përfshirë fluturime të dyshimta pranë aeroporteve, bazave ushtarake dhe objekteve strategjike, kanë shtuar frikën për një kërcënim të mundshëm hibrid.
Sipas raportimeve të mediave të huaja, nga gushti 2024 deri në shkurt 2026 janë regjistruar të paktën 144 incidente serioze me dronë mbi baza ushtarake, objekte bërthamore dhe aeroporte në më shumë se 12 vende evropiane. Disa prej tyre kanë ndodhur pranë instalimeve ku ruhen armë bërthamore ose pranë centraleve bërthamore.
Autoritetet po përpiqen të përcaktojnë nëse këto fluturime janë rastësore, pjesë e aktiviteteve të inteligjencës apo lidhen me përgatitje për operacione të qëllimshme, ndërsa rriten shqetësimet për aftësinë e Evropës për t’iu përgjigjur një kërcënimi të tillë.
Sipas të njëjtit hulumtim, afërsisht 48% e incidenteve me dronë ndodhën mbi instalime ushtarake, 26% mbi infrastrukturën kritike dhe 18% mbi aeroportet civile. Lidhur me shpërndarjen gjeografike të incidenteve, shumica u regjistruan në Gjermani (58), Belgjikë (25), Danimarkë (16) dhe Holandë (9). Edhe duke marrë parasysh incidentet më karakteristike, gjithçka tregon për një skenar të tmerrshëm. Sikur dikush po hartonte infrastrukturën kritike evropiane dhe të NATO-s dhe po përgatitej për luftë.
Në Mbretërinë e Bashkuar, dronë u panë duke fluturuar mbi RAF Lakenheath, i cili po përgatitej të strehonte armë bërthamore amerikane, si dhe mbi baza të tjera të forcave ajrore amerikane në Angli. Në Francë, fluturime të koordinuara me dronë u regjistruan mbi bazën detare Île Longue në Brittany, ku janë të stacionuara nëndetëse bërthamore franceze. Në Belgjikë, një tufë prej 15 dronësh u panë duke fluturuar mbi kampin Elsenborn pranë kufirit gjerman, si dhe mbi bazën ajrore Kleine Brogel. Në Zvicër, në korrik 2026, u dha alarmi dhe u nis një operacion policor pas pamjeve misterioze të dronëve mbi termocentralin bërthamor Gösgen.
Përveç incidentit të fundit në Leipzig, disa aeroporte të mëdha evropiane janë detyruar të pezullojnë përkohësisht operacionet për shkak të dronëve, duke shkaktuar kaos në fluturime. Aeroporti i Mynihut, për shembull, është mbyllur vazhdimisht, duke lënë të bllokuar mijëra pasagjerë, ndërsa aeroportet e Berlinit, Bremenit dhe Brukselit (Zaventem) kanë përjetuar incidente të ngjashme që çuan në ndërprerjen e detyruar të ngritjeve dhe uljeve për arsye sigurie. Autoritetet evropiane po hetojnë dyshimin e bazuar se shumë nga këto dronë nuk ngrihen nga toka, por lëshohen nga anijet e flotës në hije ruse që lundrojnë në Detet Baltike dhe të Veriut, duke i lejuar ato të afrohen në infrastrukturën ushtarake bregdetare dhe të zhduken.
Fillimisht, këto incidente nuk u trajtuan me shumë shqetësim, veçanërisht në anën tjetër të Atlantikut. Megjithatë, kohët e fundit, dhe pas paralajmërimeve të vazhdueshme nga evropianët, zyrtarët amerikanë gjithashtu pajtohen se Rusia mund të testojë nervat dhe kohezionin e aleancës, me një sulm të kufizuar ndaj një vendi anëtar. Qershorin e kaluar, kreu i ushtrisë gjermane, gjenerallejtënant Christian Freuding , paralajmëroi për këtë, duke thënë se Rusia mund të fitojë aftësinë për të goditur vendet e NATO-s brenda tre viteve të ardhshme. Tani, zyrtarët amerikanë vlerësojnë se një sulm lufte hibride në shkallë të gjerë ose edhe një pushtim i kufizuar tokësor mund të ndodhë deri në vitin 2029.
Ky sulm mund të kishte ndodhur tashmë nëse droni i ngarkuar me eksplozivë do të kishte gjetur shënjestrën e tij në aeroportin e Leipzigut, një avion ukrainas Antonov që mbante municione. Ashtu siç kishte arritur të rrëzonte avionin DHL që u përplas me diçka dhe bëri një ulje emergjente në Hanover. Berlini po fajëson Rusinë për incidentet, duke folur për një kërcënim hibrid nga fuqitë e huaja, duke i vlerësuar ato si jashtëzakonisht serioze, pasi aeroporti në fjalë është një infrastrukturë kritike, një qendër mallrash e NATO-s dhe një bazë për linjën ajrore ukrainase Antonov Airlines.
Çfarë po bën Europa?
Nuk duhen shumë njohuri shkencore, por kur bëhet fjalë për dronët si makina sulmuese, raporti nxjerr në pah një dobësi të madhe, Forcat evropiane dhe mbrojtja ajrore e NATO-s po përpiqen të përballen me këtë kërcënim. Në shumicën e rasteve, dronët arrijnë të përfundojnë misionin e tyre të zbulimit dhe të largohen pa u qëlluar ose pa u zbuluar operatorët e tyre. Kjo i ka detyruar vende si Gjermania të ndryshojnë legjislacionin e tyre, duke i lejuar policisë federale të rrëzojë dronët në mënyrë më të shpejtë.
Deri vonë, rrëzimi i një droni mbi një aeroport civil ishte i kufizuar nga legjislacioni i rreptë i aviacionit civil. Tani, Ministri i Brendshëm gjerman ka dhënë udhëzime të qarta në mënyrë që autoritetet e sigurisë të kenë autoritetin ligjor për të zbuluar, ndërhyrë dhe, nëse është e nevojshme, të rrëzojnë çdo dron të dyshimtë që përbën një kërcënim. Megjithatë, në përgjithësi, Evropa po merr masa për të adresuar kërcënimin gjithnjë e në rritje të droneve. Zgjidhjet në tryezë deri më tani janë zhvillimi i një kombinimi të sistemeve teknologjike, legjislacionit të ri dhe infrastrukturës së përbashkët të mbrojtjes.
Më e rëndësishmja, është Muri i Dronëve. Siç është rënë dakord nga ministrat e mbrojtjes të Evropës lindore dhe veriore, përgjigja më ambicioze ushtarake është krijimi i një Muri Dronësh përgjatë kufijve të NATO-s me Rusinë. Ky është një sistem sigurie me shumë shtresa që integron sensorë paralajmërimi të hershëm, bllokues të bazuar në tokë dhe armë lazer. Muri ka filluar të krijohet dhe pritet të fillojë të ketë aftësi themelore operacionale brenda këtij viti, me vendosje të plotë dhe ndërlidhje të sistemeve deri në vitin 2030.
Që atëherë, Komisioni Evropian ka paraqitur Planin e Veprimit për Sigurinë e Dronëve dhe Kundër-Dronëve, i cili përqendrohet në sigurinë e brendshme politike. Etiketa Dron i Besuar i BE-së po futet për të siguruar që dronët në treg përdorin çipa sigurie të miratuar dhe nuk janë të prekshëm ndaj sulmeve kibernetike të jashtme.
Në infrastrukturat kritike, siç është Aeroporti i Leipzigut, po përdoren metoda të specializuara. Këto përfshijnë ndërhyrje elektronike (RF Jammers), d.m.th. pajisje që verbojnë sinjalin midis operatorit dhe dronit, duke e detyruar atë të ulet menjëherë ose të kthehet në pikën e ngritjes, si dhe Cyber Takeover/Spoofing. Këto janë sisteme që përdorin Inteligjencën Artificiale për të hakuar dronin në fluturim, duke marrë kontrollin e tij dhe duke e drejtuar atë në një vendndodhje të sigurt. Një zgjidhje tjetër që u testua me sukses në incidentin e fundit të Leipzigut është përdorimi i robotëve të veçantë piroteknikë, rrjetave dhe madje edhe skifterëve të trajnuar ose raketave anti-dronë.
