SHBA- Lidhjet midis Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit janë të ngushta, por dallimet strategjike dhe taktike ende shfaqen kur bëhet fjalë për marrëdhëniet me Republikën Islamike të Iranit.
Ndërsa Presidenti i SHBA-së Donald Trump po e shtyn Iranin drejt një marrëveshjeje të re bërthamore, të dy vendet janë gati për një raund tjetër bisedimesh në Gjenevë këtë javë. Omani po ndërmjetëson procesin, i cili përfshin të dërguarin special të SHBA-së për Lindjen e Mesme, Steve Witkoff, dhëndrin e Trump, Jared Kushner, dhe Ministrin e Jashtëm iranian, Abbas Aragchi.
SHBA-ja dhe Izraeli duan të parandalojnë që Irani të bëhet një fuqi bërthamore, ndërkohë që e pengojnë Teheranin të zgjerojë ndikimin e tij rajonal dhe milicitë e ndërmjetësuara.
Irani këmbëngul se programi i tij bërthamor është paqësor dhe është zemëruar ndaj përpjekjeve për të kufizuar ndikimin e tij. Megjithatë, udhëheqësit e tij mund të jenë të gatshëm të bëjnë lëshime për të shmangur konfliktin e hapur në dritën e luftës 12-ditore të vitit të kaluar .
Trump kërkon një marrëveshje
Për Trumpin, përparësia kryesore është arritja e një "marrëveshjeje" të re me Iranin, tha për DW analisti politik Reza Talebi. Uashingtoni po e ndjek këtë qëllim përmes një strategjie të "presionit maksimal", e cila kombinon sanksionet ekonomike me frenimin ushtarak.
Izraeli, nga ana tjetër, i kushton shumë më pak rëndësi çdo marrëveshjeje me Teheranin dhe dyshon në thelb në qëndrueshmërinë e çdo marrëveshjeje me regjimin, sipas analistit. Qeveria e Izraelit vë në pikëpyetje nëse Irani do t'i përmbahet marrëveshjeve në planin afatgjatë.
SHBA-të po i marrin regjimit “hapësirën për të marrë frymë”
Analisti i sigurisë Shukriya Bradost i tha DW se është e qartë se administrata Trump tani është e orientuar drejt arritjes së një marrëveshjeje me Teheranin.
"Për ta detyruar Teheranin të ulet në tryezën e negociatave, Uashingtoni po mbështetet në sanksione masive ekonomike, veçanërisht kundër shitjeve të naftës iraniane", tha ajo, duke shtuar se qëllimi është të thahen sistematikisht burimet e të ardhurave të regjimit dhe t'i mohohet çdo "hapësirë frymëmarrjeje" ekonomike.
Kjo politikë synon ta detyrojë Iranin të kapitullojë, ose të paktën të bëjë lëshime të gjera, pa shkaktuar një luftë të madhe rajonale.
Kërcënimi i veprimeve ushtarake luan një rol mbështetës në këtë strategji, tha eksperti, duke treguar vendosjen e fundit të transportuesve të avionëve amerikanë në Lindjen e Mesme.
Edhe pse Trump ka spekuluar publikisht për një "ndryshim të mundshëm të regjimit", sipas ekspertes Bradost, një sulm ushtarak në shkallë të gjerë është zgjidhja e fundit e Uashingtonit. SHBA-të janë të kujdesshme ndaj riangazhimit në luftëra të zgjatura dhe, sipas saj, nuk kanë një plan konkret për një ndryshim të detyruar të pushtetit.
Nga perspektiva e SHBA-së, një marrëveshje e kufizuar me Iranin mund të blejë kohë dhe të shmangë konflikte të mëdha, edhe nëse nuk i adreson të gjitha shqetësimet e sigurisë së Izraelit.
Gjithashtu, ndërsa peshon interesat e sigurisë së Izraelit, Uashingtoni duhet të mbajë nën vëzhgim edhe aleatët e tij evropianë , tregjet globale të energjisë dhe rrezikun e përshkallëzimit ushtarak në rajon.
Çfarë dëshiron Izraeli nga një marrëveshje SHBA-Iran?
Sipas vlerësimit të Izraelit, Irani përfaqëson një kërcënim ekzistencial dhe qeveria izraelite vazhdon të theksojë se çdo marrëveshje me regjimin e Iranit duhet të heqë në mënyrë të besueshme aftësinë e vendit për të projektuar forcë.
Të mërkurën e kaluar, kryeministri i Izraelit, Benjamin Netanyahu, u takua me Trump në Shtëpinë e Bardhë për bisedime private mbi negociatat bërthamore SHBA-Iran. Në komentet e shkurtra për gazetarët pas takimit, Trump ndau disa detaje, përveç faktit se ai kishte "këmbëngulitur" që negociatat me Iranin të vazhdonin për të parë nëse mund të arrihej një marrëveshje.
Të dielën, gjatë një fjalimi në një konferencë në Jerusalem, Netanyahu përsëriti qëndrimin e Izraelit se çdo marrëveshje me Iranin duhet të kërkojë çmontimin e infrastrukturës bërthamore të Iranit dhe heqjen e uraniumit të pasuruar ekzistues.
"Nuk do të ketë aftësi pasurimi — jo ndalim i procesit të pasurimit, por çmontim i pajisjeve dhe infrastrukturës që ju lejon të pasuroni që në fillim", tha Netanyahu në Konferencën vjetore të Presidentëve të Organizatave Kryesore Hebraike Amerikane.
Netanyahu shtoi se është "skeptik" nëse Irani do të respektojë çdo marrëveshje me Trumpin.
Izraeli ka thënë gjithashtu se bisedimet e SHBA-së me Iranin duhet të trajtojnë edhe raketat balistike të vendit dhe mbështetjen e Teheranit për përfaqësuesit rajonalë.
Gjatë luftës 12-ditore të Izraelit me Iranin në qershor 2025, SHBA-të bombarduan disa lokacione bërthamore iraniane. Trump pretendoi vazhdimisht se sulmet kishin "zhdukur plotësisht" aftësitë bërthamore të Iranit, megjithatë, kjo nuk u konfirmua kurrë në mënyrë të pavarur. Fotot e fundit satelitore të lokacioneve bërthamore në Iran kanë treguar shenja aktiviteti.
Situata në terren mbetet e paqartë, pasi Irani ndërpreu bashkëpunimin me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA) pas sulmeve të qershorit. Irani mohon se po zhvillon armë bërthamore, por IAEA ka vlerësuar më parë se Irani ka pasuruar uranium shumë mbi nivelin e kërkuar për përdorim civil.
Kjo pasiguri mbi programin bërthamor të Iranit dhe planet e tij për të ardhmen ka të ngjarë të jetë shkaku i një tjetër mosmarrëveshjeje midis Izraelit dhe administratës Trump - të dy aleatët nuk bien dakord mbi afatin kohor për zgjidhjen e çështjes.
Uashingtoni po përqendrohet në rritjen graduale të presionit. Megjithatë, Netanyahu ka frikë se një ndryshim i mundshëm i kursit nën një administratë të ardhshme amerikane mund të forcojë pozicionin e Iranit. Prandaj, Izraeli dëshiron që SHBA-të të ndërhyjnë në mënyrë më vendimtare dhe të drejtpërdrejtë, dhe të jenë të gatshme të përdorin forcën ushtarake nëse është e nevojshme./DW
