Në Prishtinë shpallet sot vendimi i parë për sulmin në Banjskë, ndërsa në Beograd nuk është ngritur ende as aktakuzë. Pavarësisht thirrjeve të BE-së, SHBA-së dhe NATO-s, si dhe premtimeve të presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, se përgjegjësit do të ndiqen penalisht, kjo nuk ka ndodhur.
Për sulmin e armatosur ndaj Policisë së Kosovës në veri të vendit, edhe pas gati tre vjetësh nuk ka aktakuzë ndaj organizatorit Millan Radoiçiq, i cili ndodhet në Beograd.
Atij i ndalohet ende të largohet nga vendi i tij i banimit dhe është i detyruar të paraqitet në polici, konfirmon për Radion Evropa e Lirë Gjykata e Lartë në Beograd, ndërsa Zyra e Prokurorit hesht për aktakuzën.
Dushan Janjiq, nga Forumi për Marrëdhënie Etnike në Beograd, thotë se nuk pret që të ngrihet ndonjë aktakuzë.
“Aktakuza për Banjskën do ta diskreditonte presidentin e shtetit, ushtrinë, policinë dhe politikën e Serbisë dhe të Partisë Përparimtare Serbe (SNS) ndaj Kosovës”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.
Përgjegjësinë për sulmin në Banjskë e mori vetë Radoiçiq, i cili në atë kohë ishte nënkryetar i Listës Serbe – partisë më të madhe të serbëve të Kosovës, që mbështetet nga Beogradi.
Një polic i Kosovës u vra në atë sulm dhe tre të tjerë u plagosën, ndërsa në përleshjet e armatosura që pasuan, u vranë edhe tre sulmues të nacionalitetit serb.
Në disa incizime të publikuara nga autoritetet e Kosovës shihen burra të armatosur, mes tyre edhe Radoiçiq, me uniforma ushtarake kamuflazhi.
Sipas autoriteteve, ata janë filmuar në oborrin e Manastirit të Banjskës, pas sulmit ndaj Policisë së Kosovës, më 24 shtator të vitit 2023.
Se çfarë e pengon ngritjen e aktakuzës në Beograd, të cilin kryeprokurori Nenad Stefanoviq e paralajmëroi për fund të vitit 2024 ose fillim të 2025-ës, nuk është e qartë.
Prokuroria e Lartë Publike në Beograd nuk u është përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë për këtë çështje.
Pa përgjigje kanë mbetur edhe pyetjet se çfarë kanë zbuluar deri tani hetimet dhe nëse, përveç Radoiçiqit, janë hetuar edhe persona të tjerë.
Në përgjigjen e fundit për Radion Evropa e Lirë, më 8 shkurt 2024, Prokuroria ka deklaruar se “po verifikon dëshminë e të dyshuarit” Radoiçiq.
Nga 45 persona të përfshirë në aktakuzën e Kosovës për sulmin e armatosur në Banjskë, vetëm tre janë gjykuar – ata që janë arrestuar në Kosovë – ndërsa të tjerët janë në arrati.
Për ta, në dhjetor të vitit 2023, është lëshuar fletarrestim ndërkombëtar nga agjencia ndërkombëtare e policisë, Interpol.
Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë nuk u është përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë nëse po i kërkon të dyshuarit e tjerë dhe cilat janë pengesat për arrestimin e tyre.
Gjykata Themelore në Prishtinë shpall sot vendimin e shkallës së parë për tre të akuzuar për sulmin e armatosur në Banjskë.
Nga 45 të akuzuar, vetëm tre janë gjykuar – ata që janë arrestuar në Kosovë: Vlladimir Tolliq, Bllagoje Spasojeviq dhe Dushan Maksimoviq.
Ata i kanë mohuar akuzat dhe kanë thënë se nuk e kanë pasur qëllim të vrisnin.
“Kosova dënon të margjinalizuar”, thotë Janjiq.
“Beogradi ka bërë farsë me ndalimin dhe rrëfimin e Radoiçiqit se e merr përgjegjësinë, por, në fund, e ka ngarkuar vetëm për trafikim armësh”, shton ai.
Ish-nënkryetari i Listës Serbe është liruar pas marrjes në pyetje në Beograd, në tetor të vitit 2023.
Në Serbi, Radoiçiq dyshohet për “vepra të rënda kundër sigurisë së përgjithshme” dhe për prodhim, mbajtje dhe trafikim të paligjshëm të armëve.
Kosova e cilëson sulmin në Banjskë si terrorist, ndërsa Radoiçiq dhe të përfshirët e tjerë akuzohen për cenim të rendit kushtetues dhe veprime kundër sistemit juridik të Kosovës.
Beogradi refuzon t’i ekstradojë të akuzuarit, duke këmbëngulur se ata do të gjykohen në Serbi.
Këtë e ka përsëritur disa herë edhe presidenti serb, Aleksandar Vuçiq.
Dragan Popoviq, nga Qendra për Politikë Praktike në Serbi, vlerëson se të përfshirët gëzojnë mbrojtje të plotë nga autoritetet serbe.
“Nuk e kam pritur asnjëherë ngritjen e aktakuzës, sepse personat e përfshirë në Banjskë, si Radoiçiq, janë shumë të afërt me majën e pushtetit në Serbi dhe me vetë Aleksandar Vuçiqin”, thotë ai.
Janjiq sheh një arsye tjetër për mungesën e veprimeve.
Sipas tij, gjykimi për Banjskën në Serbi mund të hapte edhe raste të tjera, si zbardhja e vrasjes së politikanit serb nga Kosova, Oliver Ivanoviq, në vitin 2018.
Në Kosovë, në qershor të vitit 2024, katër persona të nacionalitetit serb janë dënuar për përfshirje në këtë vrasje, por autorët dhe porositësit e saj nuk janë zbuluar ende.
Prokuroria e Kosovës e ka lidhur këtë rast edhe me Radoiçiqin dhe partnerin e tij të biznesit nga veriu i Kosovës, Zvonko Vesellinoviq.
Radoiçiq dhe Vesellinoviq përmenden në aktakuzë si “udhëheqës të një grupi kriminal” që ka planifikuar vrasjen e Ivanoviqit.
Ndaj tyre nuk është ngritur aktakuzë, pasi janë në arrati.
Në Serbi, rasti për vrasjen e Oliver Ivanoviqit vazhdon të jetë në fazën e hetimeve paraprake.
Më herët, Prokuroria e Lartë në Beograd ka kërkuar informacione nga Kosova përmes misionit evropian për sundimin e ligjit, EULEX, për rastin Banjska, por Prishtina e ka refuzuar kërkesën.
Ministria e Drejtësisë e Kosovës ka deklaruar se vetëm institucionet gjyqësore të Kosovës kanë kompetencë për rastet e kryera në territorin e saj.
Nga BE-ja është konfirmuar se kërkesa e Kosovës për bashkëpunim juridik përmes EULEX-it, i është përcjellë Serbisë, por përgjigje nuk ka pasur.
Ministria e Drejtësisë e Serbisë nuk ka sqaruar përse nuk është përgjigjur.
Janjiq vlerëson se ky rast ka qenë mundësi për të dalë nga bllokada e mosnjohjes së ndërsjellë mes institucioneve.
Serbia nuk i njeh institucionet e Kosovës, por vazhdon dialogun për normalizim marrëdhëniesh.
Kosova e akuzon Serbinë për përfshirje në sulmin në Banjskë, gjë të cilën Beogradi e mohon.
Vuçiq ka deklaruar se Banjska “nuk ka rënë nga qielli”, por ka qenë “rezistencë e popullit serb ndaj persekutimit”.
E, ndërkohë, disa persona të përfshirë në aktakuzën e Kosovës janë parë gjatë verës së vitit 2025 duke “ruajtur” ndërtesën e Presidencës së Serbisë, në kohën e protestave masive antiqeveritare.
BE-ja, SHBA-ja dhe NATO-ja i kanë kujtuar disa herë Beogradit premtimin e tij për ndjekjen penale të përgjegjësve për sulmin e armatosur.
Në raportet vjetore të Komisionit Evropian, nga viti 2023 e këndej, Banjska cilësohet si përshkallëzimi më serioz i viteve të fundit.
Parlamenti Evropian e ka kualifikuar sulmin si “akt terrorist” dhe ka kërkuar përgjegjësi nga të gjithë të përfshirët.
Edhe Departamenti amerikan i Shtetit ka bërë thirrje që Serbia të sjellë para drejtësisë të gjithë të përfshirët në planifikimin dhe ekzekutimin e sulmit.
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka deklaruar se presidenti serb ka premtuar zbardhje të plotë të përgjegjësisë.
Sipas Popoviqit, Banjska ka ndikuar në ftohjen e marrëdhënieve mes Perëndimit dhe pushtetit të Vuçiqit.
Rasti shihet edhe si pengesë serioze për dialogun mes Kosovës dhe Serbisë për normalizimin e marrëdhënieve.
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka përsëritur se ekstradimi i Radoiçiqit është kusht për vazhdimin e këtij procesi.
Por, sipas Popoviqit, dialogu në këtë moment politik nuk ka kushte reale për rifillim.
Ai thotë se Banjska është njëkohësisht pengesë dhe justifikim për mungesën e përparimit.
Radoiçiq, ndërkohë, është tërhequr nga jeta publike dhe politike.
Sipas të dhënave zyrtare nga regjistri i bizneseve në Serbi, aktualisht në këtë vend nuk figuron asnjë kompani në emrin e tij.
Në vitin 2023, ai është tërhequr nga pronësia e kompanisë Inkop dhe degëve të saj, pasi ka pranuar publikisht organizimin e sulmit të armatosur në Banjskë.
Pjesën e tij në Inkop dhe në kompanitë e lidhura me të ua ka dhuruar partnerëve të biznesit, vëllezërve Zvonko dhe Zharko Vesellinoviq.
Hulumtimet e Radios Evropa e Lirë tregojnë se këto kompani kanë përfituar për vite me radhë kontrata ndërtimi, të financuara nga buxheti i shtetit të Serbisë.
Si Radoiçiq, ashtu edhe vëllezërit Vesellinoviq janë nën sanksione të SHBA-së dhe Mbretërisë së Bashkuar, për shkak të dyshimeve për lidhje me krimin e organizuar ndërkombëtar./REL/
